Naar de inhoud
Atelierby nealvdv
WerkbankBegin gratis

Voorkeuren

Terug naar De Kaart

Ambacht · Draaien

Mainframe

De machines achter je bankrekening: z/OS, COBOL, JCL en moderne tooling.

  • 9 modules
  • 255 studie-uren

Begin gratis met dit ambacht

WerkroosterModules en indicatieve studie-uren per rang
RangModulesUren
Leerling488
Compagnon392
Meester275
Samen9255

Waarom dit ambacht

Banken, verzekeraars en overheden draaien hun kernsystemen nog altijd op mainframes, ook in België, en die systemen verwerken elke dag enorme aantallen transacties. Tegelijk gaan veel ervaren mainframemensen met pensioen, waardoor wie het vak leert een schaars en gezocht profiel wordt. Je leert het klassieke vak en de moderne manier van werken: VS Code, Zowe, Git en API's.

Wat je vooraf nodig hebt

De leerlingmodules van Fundament; ervaring met programmeren helpt, maar COBOL en JCL leer je hier van nul. Je oefent op IBM Z Xplore, een gratis leeromgeving van IBM met echte toegang tot een mainframe.

Het leerplan

Modules per rang

Elke module heeft lessen en één opdracht met een resultaat dat iemand anders kan nakijken. De uren zijn indicatief.

Je voortgang

Je vinkt modules af op dit toestel; er gaat niets naar een server. Op de Werkbank bewaar je je pad in een account, dien je je opdrachten in en krijg je het meesterteken van Neal.

Leerling

De basis. Met deze modules en een compagnonsproef word je Compagnon.

4 modules · 88 u

  1. Wat een mainframe is

    15 studie-uren

    Je ontdekt wat een mainframe is, waarom organisaties ze blijven gebruiken en hoe IBM Z en z/OS in elkaar zitten. Je maakt je account op IBM Z Xplore en zet je eerste stappen.

    • IBM Z Xplore
    • TSO/ISPF
    • z/OS
    Lessen, opdracht en wat je daarna kunt
    Wat je daarna kunt
    • Uitleggen waarom banken en verzekeraars voor hun kernsystemen nog mainframes gebruiken
    • De hoofdonderdelen van IBM Z en z/OS benoemen: LPAR's, adresruimten, subsystemen
    • Inloggen op een z/OS-systeem en er rondkijken via TSO/ISPF
    • Het verschil tussen batch- en online verwerking uitleggen met een voorbeeld uit het bankwezen
    Lessen
    1. Een korte geschiedenis, van System/360 tot IBM Z
    2. Wie draait er vandaag nog op een mainframe, en waarom
    3. Hardware: betrouwbaarheid, beschikbaarheid, LPAR's
    4. z/OS en zijn subsystemen
    5. Batch en online
    6. Je account op IBM Z Xplore
    7. TSO en ISPF: de klassieke interface
    De opdracht

    Werk de introductie-uitdagingen van IBM Z Xplore af en lever het bewijs (de badge of de voltooide uitdagingen). Schrijf daarnaast een uitleg van één pagina voor een collega-webontwikkelaar over wat er gebeurt in een mainframe als je in België een overschrijving doet, zonder namen van banken te verzinnen. Een Compagnon controleert de uitleg.

  2. Datasets en JCL

    22 studie-uren

    Op z/OS heten bestanden datasets en start je werk met Job Control Language. Je leert datasets aanmaken en beheren en je eerste jobs schrijven en opvolgen.

    • JCL
    • ISPF
    • SDSF
    • DFSORT
    • IBM Z Xplore
    Lessen, opdracht en wat je daarna kunt
    Wat je daarna kunt
    • Het verschil uitleggen tussen sequentiële datasets, PDS en PDSE, en VSAM
    • Datasets aanmaken, bewerken en kopiëren via ISPF en Zowe
    • Een JCL-job schrijven met JOB-, EXEC- en DD-statements en hem indienen
    • De uitvoer van een job in de spool lezen en een fout zoals een abend opsporen
    Lessen
    1. Datasets: namen, soorten en catalogi
    2. PDS en PDSE
    3. VSAM in het kort
    4. JCL: JOB, EXEC en DD
    5. Utilities: IEBGENER, IEFBR14, SORT
    6. Jobs indienen en de spool lezen
    7. Return codes en abends
    De opdracht

    Schrijf een reeks JCL-jobs die een dataset aanmaakt, er testdata in kopieert, de data sorteert en het resultaat in een nieuwe dataset zet. Lever de JCL en de jobuitvoer; een Compagnon dient je jobs opnieuw in op IBM Z Xplore en controleert dat ze met return code 0 eindigen.

  3. COBOL

    35 studie-uren

    COBOL is de taal van de kernsystemen. Je leert COBOL-programma's lezen, schrijven, compileren en uitvoeren, met bestanden, records en decimale berekeningen.

    • Enterprise COBOL for z/OS
    • JCL
    • VS Code met IBM Z Open Editor
    • IBM Z Xplore
    Lessen, opdracht en wat je daarna kunt
    Wat je daarna kunt
    • De vier divisies van een COBOL-programma herkennen en uitleggen
    • Een programma schrijven dat een bestand leest, records verwerkt en een rapport maakt
    • Exact rekenen met gepakte decimalen en uitleggen waarom dat voor geld belangrijk is
    • Een COBOL-programma compileren, linken en uitvoeren met JCL
    Lessen
    1. Waarom COBOL nog bestaat
    2. Divisies, secties en paragrafen
    3. Data definiëren: PIC, niveaus en records
    4. Bestanden lezen en schrijven
    5. Rekenen met decimalen
    6. Compileren en uitvoeren met JCL
    7. Bestaande code lezen
    De opdracht

    Schrijf een COBOL-programma dat een bestand met fictieve rekeningbewegingen in euro leest, per rekening het saldo berekent en een rapport maakt met totalen. Lever de broncode, de JCL en de uitvoer; een Compagnon draait het met een eigen testbestand en controleert de bedragen tot op de cent.

  4. Modern werken: Zowe en VS Code

    16 studie-uren

    Je hoeft niet alleen in een groen scherm te werken. Met Zowe en VS Code werk je op het mainframe zoals in elk ander project: vanuit je editor en je terminal.

    • Zowe CLI
    • Zowe Explorer
    • VS Code
    • IBM Z Open Editor
    • Node.js
    Lessen, opdracht en wat je daarna kunt
    Wat je daarna kunt
    • Zowe Explorer en Zowe CLI installeren en verbinden met een z/OS-systeem
    • Datasets en USS-bestanden bewerken vanuit VS Code
    • Jobs indienen en uitvoer ophalen via de Zowe CLI in een script
    • Uitleggen wat z/OS UNIX System Services is en wanneer je het gebruikt
    Lessen
    1. Wat Zowe is
    2. Zowe Explorer in VS Code
    3. Zowe CLI en profielen
    4. z/OS UNIX System Services
    5. IBM Z Open Editor voor COBOL en JCL
    6. Scripts die jobs indienen en opvolgen
    De opdracht

    Schrijf een script met de Zowe CLI dat je COBOL-programma uit de vorige module uploadt, compileert, uitvoert en de uitvoer lokaal opslaat. Lever het script met een README; een Compagnon voert het uit tegen IBM Z Xplore en moet zonder ISPF hetzelfde resultaat krijgen.

Compagnon

Het vak beheersen: grotere projecten, met nalezing per mijlpaal.

3 modules · 92 u

  1. Db2, CICS en IMS

    40 studie-uren

    De kernsystemen draaien op Db2 for z/OS voor data en CICS voor online transacties; in sommige omgevingen ook IMS. Je leert er programma's voor schrijven en ze begrijpen.

    • Db2 for z/OS
    • CICS Transaction Server
    • Enterprise COBOL
    • Zowe
    Lessen, opdracht en wat je daarna kunt
    Wat je daarna kunt
    • SQL uitvoeren op Db2 for z/OS en embedded SQL in COBOL gebruiken
    • Uitleggen hoe CICS online transacties beheert
    • Een eenvoudig CICS-programma in COBOL schrijven en uitvoeren
    • De basis van IMS uitleggen: hiërarchische databank en transactiebeheer
    Lessen
    1. Db2 for z/OS: tabellen, SQL en het verschil met andere databanken
    2. Embedded SQL in COBOL: precompile en bind
    3. CICS: transacties, programma's en resources
    4. Een CICS-programma met COMMAREA of channels
    5. IMS in grote lijnen
    6. Batch en online samen: consistentie en locking
    De opdracht

    Bouw een COBOL-programma dat met embedded SQL klantgegevens uit een Db2-tabel leest en bijwerkt, en een CICS-transactie die een klant opzoekt. Lever code, JCL en schermafdrukken of logs van de uitvoering; een Meester controleert de code en de afhandeling van fouten (SQLCODE).

  2. REXX en batchplanning

    28 studie-uren

    REXX is de scripttaal van z/OS, en batchplanning bepaalt welke jobs wanneer en in welke volgorde lopen. Samen houden ze de nachtelijke verwerking draaiende.

    • REXX
    • JCL
    • IBM Z Workload Scheduler (concepten)
    • IBM Z Xplore
    Lessen, opdracht en wat je daarna kunt
    Wat je daarna kunt
    • REXX-scripts schrijven die datasets bewerken en taken automatiseren
    • Een batchketen ontwerpen met afhankelijkheden, herstartpunten en controles
    • Uitleggen hoe een planner zoals IBM Z Workload Scheduler een keten aanstuurt
    • Een mislukte job in een keten analyseren en een herstart voorstellen
    Lessen
    1. REXX: de basis
    2. REXX in TSO en in batch
    3. Batchketens en afhankelijkheden
    4. Planners: concepten en voorbeelden
    5. Herstarten en herstellen
    6. Een nachtelijke verwerking opvolgen
    De opdracht

    Ontwerp een batchketen van vijf jobs (inlezen, valideren, verwerken, rapporteren, archiveren) met JCL en een REXX-script dat controleert of de vorige stap goed eindigde. Lever een schema van de keten, de code en een draaiboek voor herstart na een fout in stap drie. Een Meester simuleert een fout en volgt je draaiboek.

  3. RACF en beveiliging op z/OS

    24 studie-uren

    Op een mainframe staan de meest gevoelige gegevens van een organisatie. Je leert hoe RACF gebruikers, groepen en toegang beheert en hoe je een systeem controleert.

    • RACF
    • TSO
    • SMF (concepten)
    Lessen, opdracht en wat je daarna kunt
    Wat je daarna kunt
    • Gebruikers, groepen en dataset-profielen in RACF uitleggen en lezen
    • Toegangsniveaus (READ, UPDATE, ALTER) correct toepassen volgens minimale rechten
    • RACF-rapporten interpreteren en te ruime rechten opsporen
    • Uitleggen hoe mainframebeveiliging aansluit bij audit en regelgeving in de financiële sector
    Lessen
    1. Waarom mainframebeveiliging anders voelt, en waarom niet
    2. RACF: gebruikers, groepen en profielen
    3. Dataset- en algemene resourceprofielen
    4. Minimale rechten en scheiding van functies
    5. Logging en SMF-records
    6. Audit en controles
    De opdracht

    Krijg een beschrijving van een (fictief) RACF-profieloverzicht van een verzekeraar en lever een auditrapport: welke rechten te ruim zijn, welke functies niet gescheiden zijn en welke wijzigingen je voorstelt met de bijbehorende RACF-commando's. Een Meester controleert de bevindingen en de commando's.

Meester

Wat een Meester zelfstandig moet kunnen, als voorbereiding op de meesterproef.

2 modules · 75 u

  1. Git en CI voor mainframe

    35 studie-uren

    Ook mainframecode hoort in Git met automatische builds en tests. Je leert een DevOps-pijplijn opzetten voor COBOL en JCL, en teams helpen de overstap te maken.

    • Git
    • GitHub Actions of Jenkins
    • Zowe CLI
    • IBM Dependency Based Build (concepten)
    • IBM Z Xplore
    Lessen, opdracht en wat je daarna kunt
    Wat je daarna kunt
    • Mainframebroncode in Git beheren met branches en reviews
    • Een pijplijn opzetten die COBOL bouwt en test bij elke wijziging
    • Afhankelijkheden van copybooks en programma's laten bepalen wat opnieuw gebouwd moet worden
    • Een team begeleiden van een klassieke broncodebeheerder naar Git
    Lessen
    1. Waarom Git op het mainframe
    2. Codepagina's en bestandsindeling: EBCDIC en ASCII
    3. Afhankelijkheidsgebaseerd bouwen
    4. Een pijplijn met Zowe en een CI-server
    5. Unit tests voor COBOL
    6. Een team meenemen in de verandering
    De opdracht

    Zet een pijplijn op die bij elke push naar een Git-repository je COBOL-programma's naar z/OS stuurt, compileert, test en het resultaat terugmeldt. Lever de repository, de pijplijndefinitie en een verslag van een geslaagde en een bewust gefaalde build. Neal controleert de pijplijn.

  2. Modernisering: API's en hybride cloud

    40 studie-uren

    Modernisering betekent zelden alles herschrijven. Je leert bestaande COBOL-logica ontsluiten via API's met z/OS Connect, het mainframe in een hybride cloud inpassen en een eerlijk moderniseringsadvies geven.

    • z/OS Connect
    • OpenAPI
    • CICS
    • Zowe
    • Claude Code
    Lessen, opdracht en wat je daarna kunt
    Wat je daarna kunt
    • Een CICS- of batchprogramma ontsluiten als REST-API via z/OS Connect
    • Opties voor modernisering vergelijken: behouden, ontsluiten, herschrijven, migreren
    • Bestaande COBOL documenteren zodat nieuwe ontwikkelaars ermee verder kunnen
    • Een moderniseringsroadmap opstellen met risico's en kosten in tijd
    Lessen
    1. Het mainframe in een hybride architectuur
    2. z/OS Connect en OpenAPI
    3. Beveiliging van API's naar het mainframe
    4. Bestaande code documenteren, ook met AI-hulp en menselijke controle
    5. Moderniseringsopties en hun valkuilen
    6. Een roadmap voor een klant
    De opdracht

    Ontsluit de CICS-transactie uit een eerdere module als REST-API met een OpenAPI-beschrijving en bouw een kleine webpagina die ze aanroept. Lever daarnaast technische documentatie van een bestaand COBOL-programma van minstens vijfhonderd regels (bijvoorbeeld uit een open-sourceproject). Neal beoordeelt de API, de beveiliging en de documentatie.

De Meesterproef

Zo word je Meester in dit ambacht

Je levert echt werk voor een organisatie met een mainframe of voor een open-sourceproject zoals Zowe: bijvoorbeeld een batchketen moderniseren met Git en CI, een kernprogramma documenteren en ontsluiten via een API, of een RACF-audit met opgevolgde verbeteringen. Neal beoordeelt het werk, de documentatie en de overdracht aan het team.

Echt werk, beoordeeld door Neal. Je bent Meester per ambacht, niet in heel het vak tegelijk.

Voor klanten

Wat je hiermee voor klanten kunt doen

Wat een klant van je kan vragen zodra je dit ambacht beheerst, en vanaf welke rang. De duur is indicatief.

  • Vanaf Meester

    COBOL-documentatie en API-ontsluiting

    Je oude, bewezen programma's worden begrijpelijk voor nieuwe mensen en bereikbaar voor je web- en mobiele toepassingen, zonder ze te herschrijven.

    Wat je oplevert

    • Technische documentatie van de gekozen programma's
    • Overzicht van datastromen en afhankelijkheden
    • REST-API's via z/OS Connect met OpenAPI-beschrijving
    • Beveiligingsadvies voor de API's
    Duur
    3 tot 8 weken
    Voor wie
    Banken, verzekeraars en overheidsdiensten met kernsystemen op het mainframe

  • Vanaf Meester

    Git en CI voor je mainframeteam

    Je mainframeteam werkt met Git, reviews en automatische builds, zoals de rest van je IT, zodat wijzigingen sneller en veiliger in productie gaan.

    Wat je oplevert

    • Analyse van de huidige werkwijze
    • Proefpijplijn voor één applicatie
    • Training voor het team in Git en Zowe
    • Stappenplan voor de rest van het portfolio
    Duur
    4 tot 10 weken
    Voor wie
    IT-afdelingen met een mainframeteam dat moderner wil werken

  • Vanaf Compagnon

    Zowe en VS Code voor je team

    Je ontwikkelaars werken op het mainframe vanuit VS Code en hun terminal, wat nieuwe collega's veel sneller op weg helpt.

    Wat je oplevert

    • Installatie en configuratie van Zowe Explorer en CLI
    • Gedeelde profielen en instellingen
    • Workshop met oefeningen op jullie eigen code
    • Handleiding voor nieuwe medewerkers
    Duur
    2 tot 5 dagen
    Voor wie
    Mainframeteams die nieuwe, jongere collega's willen aantrekken en inwerken

  • Vanaf Meester

    RACF-toegangsreview

    Je weet wie wat mag op je mainframe, waar de rechten te ruim zijn en wat je moet aanpassen om sterk te staan bij een audit.

    Wat je oplevert

    • Analyse van RACF-profielen en rechten
    • Rapport met bevindingen naar prioriteit
    • Voorgestelde wijzigingen met commando's
    • Opvolging na uitvoering
    Duur
    1 tot 3 weken
    Voor wie
    Organisaties met een mainframe die een audit voorbereiden of hun beveiliging willen nakijken

  • Vanaf Compagnon

    Batchketens in kaart brengen

    Je nachtelijke verwerking is niet langer een zwarte doos: elke keten is beschreven met haar jobs, afhankelijkheden en wat te doen als er iets misloopt.

    Wat je oplevert

    • Schema's van de batchketens
    • Beschrijving van elke job en zijn invoer en uitvoer
    • Draaiboeken voor herstart
    • Lijst van risico's en verbeterpunten
    Duur
    2 tot 6 weken
    Voor wie
    Mainframeteams waar kennis bij een paar ervaren mensen zit die binnenkort vertrekken
Wat je na het Atelier kunt doen

Werk

Beroepen op de Belgische markt

Zo heten de jobs waar dit ambacht naartoe leidt. Een opleiding is geen jobgarantie: je portfolio en je werk maken het verschil.

  • Mainframe developer
  • COBOL developer
  • z/OS system programmer
  • Mainframe operator
  • Db2 for z/OS DBA
  • CICS specialist
  • Mainframe security specialist (RACF)
  • Mainframe DevOps engineer

Certificaten

Certificaten waar de modules op voorbereiden

Echte certificaten, uitgereikt door de uitgever zelf. Wij reiken ze niet uit: het examen leg je af bij de uitgever. Kijk de actuele inhoud en prijs altijd bij de uitgever na.

  • IBM Z Xplore digitale badges (Concepts, Advanced, Expert)

    UitgeverIBM

    Gratis badges die je haalt door de uitdagingen op IBM Z Xplore af te werken; geen examencertificaat, maar een erkend bewijs van praktijk. Sluit aan bij alle leerlingmodules.

Leesgemak

Maak de site makkelijker om te lezen. Je keuze blijft bewaard op dit toestel.

Tekstgrootte

Gebruik je liever de instellingen van je toestel (zoom, schermlezer, donkere modus)? Die werken hier ook gewoon.